Çernobildəki canavarlar xərçəngə qarşı müqavimətli genlər formalaşdırıb

1986-cı ildə baş verən Çernobil Nüvə Fəlakəti bu gün də uzunmüddətli təsirlərini hiss etdirməkdə davam edir. Reaktor partlayışından sonra atmosferə yayılan güclü radiasiya təkcə insan həyatına deyil, bölgədəki bütün ekosistemə də dərin təsir göstərdi. Fəlakətdən sonra yaradılan və təxminən 2.600 kvadrat kilometr sahəni əhatə edən karantin zonası uzun illər insan məskunlaşmasına bağlandı. Lakin bu müddətdə təbiət gözlənilməz şəkildə geri qayıdaraq bölgəni sanki nəhəng bir “təbii laboratoriyaya” çevirdi. Aradan keçən 40 ildən sonra alimlər bu ərazidə yaşayan canlıların radiasiyaya necə uyğunlaşdığını daha yaxşı anlamağa başlayırlar.

Prinston Universitinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan yeni bir araşdırma Çernobildəki radioaktiv zonada yaşayan canavarların genetik quruluşunda diqqətəlayiq dəyişikliklər olduğunu ortaya qoydu. Araşdırmaya görə, bu canavarlar uzunmüddətli radiasiya təsirinə qarşı immun sistemlərini fərqli şəkildə işlədən və xərçəngə qarşı daha davamlı genetik xüsusiyyətlər formalaşdırmış ola bilərlər.

Çernobil, 1986-cı il

Çernobil canavarlarında xərçəngə qarşı qoruyucu genlər aşkar edilib

Tədqiqatçılar karantin zonasında yaşayan canavarlardan götürülən qan nümunələrini radiasiyaya məruz qalmayan bölgələrdəki canavarlarla müqayisə ediblər. Əldə olunan nəticələr göstərir ki, Çernobil canavarlarında xüsusilə xərçənglə əlaqəli 23 gen daha aktivdir. Bu genlərin bir qismi insanlarda bəzi xərçəng növlərində daha yüksək sağ qalma göstəriciləri ilə əlaqələndirilir.

Daha da maraqlısı odur ki, bu canavarların immunitet sistemi radioterapiya alan xərçəng xəstələrindəki kimi davranır. Yəni bu heyvanlar davamlı məruz qaldıqları radiasiyaya dözə bilmək üçün sanki optimallaşdırılmış immunitet cavabı formalaşdırıblar. Tədqiqatçılar bunu təkamül yönümlü uyğunlaşma prosesi kimi qiymətləndirirlər.

Çernobildəki canavarların gündə orta hesabla 11.28 millirem radiasiyaya məruz qaldığı bildirilir. Bu səviyyənin insanlar üçün müəyyən edilən təhlükəsiz həddən altı dəfə çox olması, müşahidə edilən genetik uyğunlaşmanı daha da diqqətçəkici edir.

Təbiət gözləniləndən daha sürətlə uyğunlaşmış ola bilər

Çernobil qadağa zonası illər ərzində insan təsirindən uzaq qaldığı üçün vəhşi təbiət üçün mühüm bir sığınacağa çevrilib. Canavarlarla yanaşı, vaşaklar, bizonlar, ayılar və müxtəlif maral növləri də burada geniş yayılıb. Hətta bəzi araşdırmalar göstərir ki, canavar populyasiyası ətrafdakı oxşar təbii ərazilərlə müqayisədə yeddi dəfə daha sıxdır.

Alimlər əvvəllər bitkilərin yüksək radiasiya mühitində daha sürətli genetik mutasiyalara uğrayaraq özlərini qoruyan mexanizmlər inkişaf etdirə bildiyini göstərmişdilər. Lakin iri məməlilərdə belə bir uyğunlaşmanın olub-olmaması aydın deyildi. Prinston qrupunun nəticələri bu boşluğu doldura biləcək ilk güclü sübutdan biri hesab olunur.

Tədqiqatçılara görə, bu genetik dəyişikliklər təkcə təkamül biologiyası baxımından deyil, tibb sahəsi üçün də mühüm nəticələr verə bilər. Xüsusilə xərçəngə qarşı təbii müqavimət mexanizmlərinin anlaşılması gələcəkdə yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına töhfə verə bilər.