Quran və hədis işığında kainatın başa düşülməsi

Bil ki, həmin ənginlikdə hiss olunan məsafədə bir-bi­rinin üstündə getdikcə gözdən itən səf-səf çoxlu ulduz sis­temləri (mətndə: Dəvaur) görünür. Yaşadığımız Gü­nəş sistemi onunla bağlı olan bütün göy cisimləri ilə bir­gə Günəşin ətrafındakı çoxlu ulduz sistemlərindən biri­dir. Çünki hər bir sabit ulduz öz orbiti və onunla bağlı min­lərlə planet, peyk və quyruqlu ulduzları olan bir Gü­nəş­dir. Onunla bağlı bu göy cisimlərinin hər biri bizim Yer kürəmiz kimi bir dünyadır. Günəşin yuxarıda qeyd olu­nan daxili hərəkətinin sabitliyindən sübut olunur ki, onun başqa bir mərkəz ətrafında fırlanan digər geniş bir or­biti vardır. Həmin toplu kəhkəşan adlanır. Səmada gö­rünən ağ ləkələrin kəhkəşanlar olmasından aydınlaşır ki, onlar da böyük bir mərkəz ətrafında başqa bir orbitdə fır­lanırlar. Ümumi cazibə qüvvəsi isə onların hamısını xü­susi qayda üzrə tənzim edir. Həmin dairənin (ulduz sis­teminin) də bizə məlum olmayan başqa böyük dai­rə­lər­lə bağlılığı ehtimalı vardır. “Sənin rəbbinin qoşununa, Özün­dən başqa heç kəs bələd deyil”[1]. Allah bunu öz sözlər ilə aydınlaşdırmışdır: “O, (Allah) hər göy [qatına] öz işini vəhy etdi (əyan etdi) və biz ən yaxın göyü çıraqlarla bəzədik, onu hifz etdik. Bu, əzəmətli, bilici Allahın təqdiridir”.[2]

Bu surədəki “iş” sözü xüsusi qaydanın yaradılması, ”hər göy” — günəşlər sistemləri, “ən yaxın göy” — ona bağ­lı göy cisimləri ilə bəzənmiş yaşadığımız Günəş sis­te­midir. “Hifz etmək” — kainatın quruluşunu tənzim edən ümumi cazibə qüvvəsidir.

Onun (Allahın) “Və Günəş özü üçün qərarlaşmış yerə doğ­ru hərəkət edir”[3] kəlamı Günəşin də kəhkəşandakı baş­qa bir mərkəz ətrafında fırlanmasına sübutdur. Onun “Və sən dağlara baxarkən onları hərəkətsiz sanırsan, on­lar isə hərəkətdə olan buludlar kimidir”[4] kəlamı Yerin fır­lan­masına dəlalət edir.

Bunu sübut edən hədislər də çoxdur. Bu [hədis­lər­dən Peyğəmbər] əleyhissəlamın bu kəlamını [göstərmək olar]: “Ulu Allah orada min-min (milyon) qəndil yaratmış, ərş­də, Yer, göy və cənnətədək bunların arasında nə varsa, ora­da asmışdır. [Cəhənnəm] odu da bir qəndilin içərisindədir. Baş­qa qəndillərin içindəkini Allahdan başqa heç kəs bilmir”. [Bu­rada] qəndillər ərşdən asılmış günəşlərin sistemləri­dir. Onlar mərkəzlərin axırıdır ki, ulu Allahın qüdrəti­nin kamilliyi orada görünür.

Əl-Baydavi — “Onun taxtı göyləri və yeri bürümüş­dür”[5] kəlamını təfsir edərək deyir ki, bu onun (Allahın) əzə­mətinin təsviridir, əslində isə nə vaxt, nə də oturan var­dır.

Günəş sistemində olanların hamısı işıq və qaranlıq ye­ri olan sayısız-hesabsız aləmlərdən biridir. Onun da öz cənnət və cəhənnəminin olması labüddür.

Onun “Ən son nöqtənin (sudrətu-l-muntəhə) yanında sı­ğınacaq cənnəti (bağçası) vardır”[6] kəlamı insaniyyətdə ən yüksək mərtəbəyə çatanlar haqqındadır.

“Ey göylər və Yer qədər olan cənnət(bağça)”[7], yəni ki, o, bun­lardan kənarda deyildir.

“Və o, ən yüksək üfüqdədir”[8], yəni “Günəş üfüqündə” kə­lamından aydın olur ki, onun digər Günəş sistemlə­ri­nə yolu yoxdur. Buna görə də Peyğəmbər əleyhissəlam de­mişdir ki, başqa qəndillər haqqında təkcə bir Allah bi­lir.

Bil ki, ən böyük aləm də ən kiçiyi kimi ömrünün so­nu­na və ya öz əcəlinə çatacaqdır. Bunu yalnız Allah bilir. Onun dediyi kimi: “Doğrudan da əcəl saatını bilən Odur”[9]

Bəzi sabit ulduzların qeyb olub sonra isə heç görün­mə­məsi onların əcəl saatının çatdığını bildirir. Əcəl saatı on­ların nizamının pozulmasıdır. Göy cisimləri şiddətli tit­rəyişə məruz qalanda, “səmanı isə açıq-aşkar tüstü bü­rü­yən­də”[10], “səmanı bükəcəyimiz gün”[11] orbitlər qırılacaq. “Ul­duzlar səpələnəndə”[12] sözləri göy cisimlərinin öz or­bi­tin­dən çıxması, “Günəş büküləndə”[13] isə onun təsirinin də­yişməsi və buna görə də səpələnmiş ulduzlara nis­bə­tən qərbdən doğması deməkdir.

“Yerin başqa bir Yerə çevriləcəyi gün”[14] haqqında ulu Al­lahın kəlamı ölümdən sonra cəsədlərin dəyişdiyi ki­mi, həmin nəhəng göy cisimlərinin də başqası ilə əvəz olu­nacağına dəlalət edir. Bundan aydın olur ki, elə bir də­qiqə, elə bir saniyə olmur ki, bir neçə Günəş sistemi ya­ranıb məhv olmasın.

Hədisdə [deyilir ki], Musa Əleyhissəlam Allahı gör­mək istərkən özündən getmişdi, ayıldıqda görür ki, 70 min dağ var, hərəsinin üstündə bir Musa dayanıb “Rəb­bim özünü mənə göstər!” deyir.

Özünə xas olan sifətlərlə yanaşı yaratdıqlarının ma­hiy­yəti ilə də dahilərin əqlini heyran edənə həmd olsun!

Doğrudan da, bu fənn ilahiyyat elmlərinin ən nəfis­lə­rindəndir, çünki o, Allahın əzəmət və cəlalına olan hey­ranlığı aydın ayələr və qəti dəlillərlə aşkar edir, in­sa­nın səhv təsəvvürünü və naqisliyini ona bildirir. Ən yük­sək əql sahibləri belə o sifətlərin ən xırda təza­hür­lə­ri­ni dərk edə bilmədiyi halda, onları qavramağa necə cü­rət etmək olar?

[1] Mudəssir: 31

[2] Fusillət: 12

[3] Yasin: 38

[4] Nəml: 88

[5] Bəqərə: 255

[6] Nəcm: 14-15

[7] Ali-İmran: 133

[8] Nəcm: 7

[9] Loğman: 34

[10] Duxan: 10

[11] Ənbiya: 104

[12] İnfitar: 2

[13] Təkvir: 1

[14] İbrahim: 48